Ledenvergadering - verslag

Op donderdag 31 maart vond de jaarlijkse ledenvergadering plaats in het conferentiecentrum de Sparrenhorst de Nunspeet. Behalve het financiële en bestuurlijke jaaroverzicht, werden een aantal andere ontwikkelingen nader toegelicht. Hier volgt een kort overzicht.

• De Europese commissie voor accreditatie van medisch specialisten (de UEMS) is druk bezig om de regels voor specialisten op één Europese lijn te krijgen. Dit zou onder andere vrije uitwisseling van medisch specialisten tussen de verschillende lidstaten mogelijk moeten maken. Verderop in deze editie zal Vivianne van Kranen-Mastenbroek, de nieuwe Nederlandse afgevaardigde voor de EC-IFCN, hier meer uitleg over geven.
• Ondertussen is in eigen land de structuur van de specialisatie neurologie flink veranderd. De KNF is daar een integraal onderdeel van geworden, welke in de eerste vier jaar van de opleiding dient te worden afgerond. Inhoudelijk is er aan het stukje KNF-opleiding niet zoveel veranderd. Wel kan de KNF-opleiding nu in blokken van enkele maanden worden verdeeld, verspreid over vier jaar. De integratie speelt zich ook op toetsnivo af: er zijn plannen voor één gemeenschappelijke neurologietoets, waarin ook KNF vragen worden opgenomen. Toetsing van assistenten wordt belangrijker en falen krijgt steeds meer consequenties voor wat betreft de voortgang van de opleiding.
• Vanuit de internationale federaties wordt het oorspronkelijk Deense initiatief ondersteund om tot een uniforme EEG-beschrijving te komen. Hiertoe wordt niet alleen de terminologie vastgesteld, maar ook een softwaresysteem ontwikkeld voor het genereren van  verslagen. Vanuit Nederland houdt Gerhard Visser zich actief hiermee bezig. Meer informatie hierover is te vinden op: http://ifcn.eu.
• Diezelfde Gerhard Visser treedt af als langstzittend bestuurslid van de vereniging. De redactie van Neurofysiologica wil dank uitspreken voor de bewezen diensten en zijn inzet voor de KNF. Geïnteresseerden voor de vacante plek kunnen zich bij het bestuur melden.

Storm van Leeuwen Magnus prijs

Op de KNF dagen werd de 7e Storm van Leeuwen Magnus prijs uitgereikt. Deze prijs wordt toegekend aan iemand die excellent wetenschappelijk onderzoek heeft verricht op KNF gebied. Dit jaar gaat de prijs naar Cees Stam, hoogleraar KNF aan de VU. Professor Stam is vooral bekend vanwege zijn onderzoek naar de chaostheorie en de implementatie van nonlineaire dynamische analyse van neurofysiologische signalen, in het bijzonder het EEG en MEG. Op verschillende gremia heeft hij met veel enthousiasme laten zien dat er met een andere manier van kijken veel nieuws te ontdekken valt onder de oppervlakte van lineaire signalen. De redactie feliciteert professor Stam met deze eervolle onderscheiding en wenst hem nog veel positieve onderzoeksresultaten toe.

NVKNF “INTERNATIONAL AFFAIRS”

Tijdens het 29ste IFCN in Kobe heeft Al de Weerd het stokje van de afgevaardigde (delegate) voor het Europese Chapter van de IFCN overgegeven aan Vivianne van Kranen-Mastenbroek.

Bijeenkomst European Chapter of the IFCN (Kobe 30-10-2010)

Mijn 1^e meeting van het EC-IFCN was tevens de 1^e bijeenkomst onder voorzitterschap van het vernieuwde bestuur:

Chairman : Luis Garcia-Larrea (Lyon) – 2010; Secretary / Treasurer : Walter Paulus (Gottingen) – 2010; Member-at-Large : Anders Fuglsang Frederiksen (Aarhus) – 2005; Member-at-Large : Jonathan Cole (Poole) – 2008; Liaison Officer with IFCN : Mamede de Carvalho (Lisbon) – 2010

Een belangrijk punt tijdens deze bijeenkomst was een ook voor onze vereniging actueel onderwerp, namelijk de zichtbaarheid van de klinische neurofysiologie in Europa en wereldwijd. Enkele mogelijk negatieve factoren werden genoemd:

• De beste KNF-publicaties worden niet meer per definitie in Clinical Neurophysiology gepubliceerd, omdat men de impact factor te laag vindt.
• De erkenning van KNF als medisch specialisme ligt in verschillende  landen onder vuur. Hoewel de KNF door de UEMS als een Europees medisch specialisme erkend is, wordt het in verschillende (grote) landen binnen de EU (Frankrijk, Duitsland) niet als zodanig erkend. In Frankrijk worden momenteel wel inspanningen gepleegd om de KNF als officieel “super-specialisme” van de Neurologie te erkennen.
• Er is onvoldoende geld beschikbaar voor grootschalig KNF-onderzoek. Ook hier moet verandering in komen willen we op wetenschappelijk vlak meetellen.

De discussie over de toekomst van de KNF in Europa en zijn relatie tot de neurologie kreeg hierdoor een wat sombere ondertoon. Nieuwe initiatieven worden gezocht, waarbij gedacht wordt aan kwaliteitseisen, zoals die in Denemarken al zijn gerealiseerd. Daarnaast zou de KNF-lobby in Brussel (UEMS) versterkt moeten worden.

De UEMS

Naast Europese afgevaardigde voor de IFCN is Vivianne van Kranen-Mastenbroek ook sinds januari 2011 op voordracht van de NVKNF, de NVN en de Orde van Medisch Specialisten aangesteld als secretaris van de sectie Klinische Neurofysiologie van de UEMS (Union Européenne des Médicins Spécialistes; European Union of Medical Specialists).

De UEMS is een 50 jaar oude organisatie die alle medisch specialisten in Europa op professioneel niveau vertegenwoordigt. De belangrijkste doelen van de UEMS zijn het bestuderen, promoten en harmoniseren van het hoogst mogelijke opleidingsniveau van medisch specialisten, de mogelijkheid van vrij beroepsverkeer van medisch specialisten binnen de EU en de belangenbehartiging van medisch specialisten binnen de EU.

Het belangrijkste orgaan binnen de UEMS is de Council. Deze bestaat uit 2 vertegenwoordigers van elke nationale specialistenvereniging van de landen die tot de EU behoren (voor Nederland is dit de Orde van Medisch Specialisten: OMS). Alle beslissingen worden genomen door de council. De council is tevens een referentie groep voor de Europese Commissie. Naast de Council is er een uitvoerend bestuur (Executive Board, gekozen uit leden van de Council) en zijn er 37 “Specialist Sections” (waaronder de sectie Clinical Neurophysiology, CN). Elk specialisme kan een aanvraag doen voor de oprichting van een eigen sectie bij de UEMS council, mits het specialisme in 1/3 van alle EU landen als zelfstandig specialisme wordt erkend.

Het bestuur van de sectie Clinical Neurophysiology is recent gewisseld en bestaat uit Karin Båtelson (Chair en delegate voor Zweden) en ondergetekende (Secretary). De overige leden van de sectie bestaan uit de (KNF-) delegates van de alle EU landen. In de afgelopen jaren is er door de sectie CN een opleidingscurriculum voor de opleiding tot klinisch neurofysioloog opgesteld.  Dit curriculum is geschreven voor een zelfstandig specialisme KNF, maar kan ook in landen waar de KNF geen zelfstandig specialisme is, gebruikt worden als basis voor een gestandaardiseerde opleiding binnen Europa. De mogelijkheden van een Europees examen worden momenteel  bestudeerd door een commissie binnen de UEMS (ECAMSQ: the European Council for the Accreditation of Medical Specialists Qualifications). Een pilot is reeds succesvol uitgevoerd bij 3 specialismen en zal op korte termijn worden uitgebreid naar alle andere geïnteresseerde specialismen.

Verslag 29th International Congres of Clinical Neurophysiology (ICCN)

Het 29ste congres van de IFCN vond plaats van 28-10 tot 1-11-2010 in Kobe, Japan. Kobe is voor de meesten bekend als episch centrum van een aardbeving in 1995, die aan ca. 300 mensen het leven kostte. Bij boeking van het congres heb ik (en wellicht vele anderen met mij) dat voor kennisgeving aangenomen. De actuele gebeurtenissen in Japan werpen opeens een heel ander licht op deze congreslocatie.

Zowel het congres als de locatie waren zeer de moeite waard. Hoewel de Japanse taal niet makkelijk te doorgronden is en er slechts mondjesmaat Engels gesproken wordt, is het land dermate goed georganiseerd, dat alles relatief makkelijk bereikbaar was, zowel op het congres als daarbuiten. Vooral het perfecte openbaar vervoer leidde tot enige jaloezie, met onze “blad- en weergevoelige” spoorwegen in het achterhoofd.

Het congres zelf was eveneens de moeite waard. Het programma was zeer uitgebreid en het was dan ook moeilijk kiezen uit alle parallelle sessies. Enkele door mij bijgewoonde voordrachten kort belicht:

Tijdens de joint seminar on SFEMG, samen met het internationale SFEMG/QEMG congres, kwamen een aantal (zeer) bekende sprekers aan bod, zoals Erik Stålberg. Zijn bijdrage ging dit keer over de uitvoering van het SFEMG met een concentrische naaldelektrode in plaats van een SF-EMG naald. Dit is op zich goed uitvoerbaar, maar toch dient de voorkeur volgens de spreker uit te gaan naar de monopolaire SFEMG naald. Hij adviseert dan ook de concentrische naald alleen te gebruiken als het niet anders kan en dan bij voorkeur een naald te gebruiken met een zo klein mogelijk meetoppervlak. De “facial needle” voldoet hierbij het best. Men dient dan wel rekening te houden met andere normaalwaarden en een aantal criteria waaraan een potentiaal moet voldoen om als betrouwbaar afgegeven te kunnen worden (steile opgaande flank, geen “notches”, stabiele vorm).

Ref: Muscle Nerve. 2009 Sep;40(3):331-9. Jitter recordings with concentric needle electrodes. Stålberg EV, Sanders DB.

In de workshop IONM werd een overzicht gegeven van de verschillende spinale ingrepen, de mogelijke complicaties die hierbij kunnen optreden (traumatisch en/of vasculair) en de beste manier van bewaken. Alle 4 de sprekers waren het erover eens dat bij deze veelal gecombineerd orthopedische en neurochirurgische ingrepen de functie van het ruggenmerg het meest betrouwbaar bewaakt kan worden door middel van een combinatie van SEP en transcraniële (elektrische) MEP. Daarnaast werd een vrij nieuwe techniek besproken, waarbij er bij het plaatsen van pediculaire schroeven gebruikt gemaakt wordt van stimulatie van deze schroeven om eventuele wortelcompressie aan te tonen (afleiden van intercostale en abdominale spieren). Alle monitoring geschiedt bij voorkeur onder totaal intraveneuze anesthesie, zo mogelijk zonder spierverslapping.

Tenslotte nog de voordracht van Graham Holder met als onderwerp de electroretinografie ofwel het ERG. Met name het bestaan van de ISCEV (International Society for Clinical Electrophysiology of Vision (http://www.iscev.org) die onder andere guidelines voor alle electrofysiologische oogonderzoeken heeft ontwikkeld was voor mij nog onbekend (en dus onterecht onbemind). Daarnaast was een belangrijke take-home message dat naast het standaard full-field (flash) ERG eigenlijk altijd een patroon-ERG gedaan moet worden om ook de functie van de macula te kunnen beoordelen (en dus een eventuele maculadegeneratie op te kunnen sporen).

Kortom: wederom een zeer gevarieerd en kwalitatief hoogstaand congres op een bijzondere locatie. Het volgende ICCN zal plaatsvinden in Berlijn in 2014.

De oplossing van de vorige editie

Welke afwijking wordt op deze EEG-pagina gezien?

Klik hier voor een vergroting van het plaatje en om uw antwoord aan ons door te geven.

Promotie Bert Kleine

Met reeds 28 publicaties op zijn naam, heeft dr. Bert Kleine op 6 juni met succes zijn proefschrift verdedigd. Onder toeziend oog van zijn promotoren prof. Zwarts en prof. Stegeman en copromotor dr. Schelhaas, wist hij met verve de op hem afgevuurde vragen te beantwoorden.
Het fraai vormgegeven proefschrift van dr. Kleine bevat enkele neurofysiologische studies over de pathofysiologie en diagnostiek van amyotrofische lateraal sclerose (ALS). Met de in Nijmegen ontwikkelde techniek van high density oppervlakte EMG (HD-EMG) onderzocht dr. Kleine onder andere het vuurpatroon van fasciculaties over een tijdsspanne van 15 minuten. Hieruit kon hij afleiden dat fasciculaties op twee verschillende locaties kunnen ontstaan: in het distale axon en in de voorhoorncel. Daarnaast onderzocht hij of de triple stimulation techniek (TST), een vorm van magneetstimulatie waarbij de respons amplitude het aantal corticaal geactiveerde motor units representeert, gebruikt kan worden voor de opsporing van upper motor neuron betrokkenheid bij patiënten die verdacht worden van ALS. De techniek bleek goed bruikbaar, ook als er nog geen klinische centrale verschijnselen waren.
Inmiddels is men voor de diagnostiek van ALS begonnen met de registratie van klinische gegevens en EMG-verslagen in een Europese multicenter database.

Dr. Kleine zet zijn carriére voort in het slaap- & epilepsiecentrum Kempenhaeghe. De redactie van Neurofysiologica feliciteert hem met zijn nieuwe titel en wenst hem veel succes toe.

14th EC-IFCN congress & 4th International Congress on Transcranial and Direct Current Stimulation
21 - 25 juni 2011, Rome, Italië
http://www.oic.it/eccn2011

Advanced International Course: Bridging Basic With Clinical Epileptology-4
17 - 19 juli 2011, Venetië, Italië

Annual ASET conference
27 - 30 juli 2011, Atlanta, Georgia, Verenigde Staten

29th International Epilepsy congress
28 augustus - 1 september 2011, Rome, Italië

4th World Association of Sleep Medicine congress
10 - 15 september 2011, Quebec City, Canada

AANEM 58th annual meeting
14 - 17 september 2011, San Francisco, Verenigde Staten

49th International Society for Clinical Electrophysiology of Vision symposium
18 - 23 september 2011, Lac Beauport, Canada

International couse on SFEMG and Nerve/muscle Ultrasonography
23 - 25 september 2011, Ljubljana

6th World congress of the World Sleep Federation
16 - 20 oktober 2011, Kyoto, Japan

5th international dystionia symposium
20 - 22 oktober 2011, Barcelona, Spanje

international sleep medicine course
7 - 11 november 2011, Sint Michelsgestel

EMG & Nerve Conductions Homepage
Uitgebreide site met handige plaatjes en voorbeelden. Eigenaar: Joe Jabre.
http://www.teleemg.com/old_web/index.html

European chapter of the International Federation of Clinical Neurophysiology
http://ifnl.univ-lyon1.fr/ec-ifcn